Zorgplicht bank en adviseur

Iedere (kandidaat-)notaris weet waar het volgende rijtje op slaat: bedrog, misbruik van omstandigheden, bedreiging en dwaling.

Ernst Loendersloot bij Samen voor Maastricht. Foto 2.

Ernst Loendersloot bij Samen voor Maastricht. Foto 2.

Maar ook financieel adviseurs en bancaire instellingen zouden het eigenlijk iedere dag opnieuw moeten lezen. Want het kan veel geld kosten als ze zich niet bewust zijn van de schadelijke gevolgen van deze wilsgebreken.

Afsluiten financieel product en wilsgebrek

Als door een rechter achteraf wordt vastgesteld dat sprake was van een wilsgebrek bij één of meer van de contractspartijen, dan ontvalt daarmee de juridische basis aan de overeenkomst. Deze wordt als het ware als niet-bestaand beschouwd.

Uit een uitspraak van de Rechtbank Den-Haag blijkt dat hiervan sprake kan zijn bij het tekenen van een hypotheekakte en wat de negatieve gevolgen daarvan zijn voor de bancaire instelling. Maar ook volgt daaruit dat de bijzondere zorgplicht van een financiële instelling jegens particuliere klanten groot is. Ik durf te stellen dat uit deze uitspraak ook conclusies te trekken zijn voor de zorgplicht jegens klanten uit het Midden- en Kleinbedrijf (MKB).

Casus

Een man is indirect aandeelhouder – samen met anderen – van een BV. Deze BV verzoekt haar bank om het bestaande krediet ad € 150.000 te verhogen naar € 250.000. De bank stemt hiermee in op voorwaarde dat er op de woning van deze aandeelhouder een hypotheekrecht gevestigd zal worden.

Aangezien deze aandeelhouder getrouwd is, moet zijn echtgenote hem toestemming geven, zoals vermeld in artikel 88 Boek 1 Burgerlijk wetboek. Anders kan het hypotheekrecht niet op het woonhuis worden gevestigd. Het zogeheten Pantoffelheld-artikel.

De vrouw is echter niet aanwezig bij de diverse gesprekken die de bank met het bestuur van de BV en haar man voert. Ook de kredietovereenkomst is niet door haar getekend. Simpel gezegd hoort ze van deze voorgeschiedenis pas op het moment dat ze met haar man naar de notaris gaat om de hypotheekakte te tekenen. Zoals gebruikelijk vertelt de notaris haar dan (in algemene bewoordingen) wat de consequenties voor haar kunnen zijn als zij de akte ondertekent. Zij wordt weliswaar niet aansprakelijk voor de schulden van de BV, maar bij wanbetaling door dit bedrijf kan de bank het woonhuis van haar en haar man in het openbaar verkopen.

Dwaling vanwege slechte voorlichting en beperkte opleiding ?

Aangezien ik deze situatie nu bespreek, is het voor jou vast geen verrassing dat de BV betalingsproblemen krijgt en de bank de man en zijn echtgenote aanschrijft. Zij moeten hun woning verlaten omdat de bank tot executie wil over gaan.

In de rechtszaak moeten de rechters beoordelen of er sprake is van dwaling bij de vrouw omtrent hetgeen zij getekend heeft. Heeft zij voldoende beseft wat zij deed ? En als afgeleide daarvan: heeft de bank aan haar bijzondere zorgplicht jegens de vrouw voldaan ?

De bank brengt in stelling dat de notaris de vrouw heeft voorgelicht bij het passeren van de akte, maar daar nemen de rechters geen genoegen mee. De bijzondere zorgplicht rust op de bank en niet op de notaris. Bovendien kon de notaris slechts in algemene termen wijzen op de gevolgen aangezien de onderliggende financiële situatie van de BV niet bekend was bij de notaris.

Vervolgens wordt aangehaald dat de vrouw in het voortraject ook nooit bij de gesprekken aanwezig is geweest. Daardoor kon zij ook geen voorkennis hebben die het haar mogelijk maakte de in algemene bewoordingen gedane notariële waarschuwingen in een concreet (financieel) kader te plaatsen.

Maar daarmee waren de argumenten nog niet op. Naast de woning bezat het echtpaar eigenlijk niets; de woning was ook hun enige pensioenvoorziening. Dus had de bank extra voorzichtig moeten zijn toen hij dit vermogensobject als onderpand verlangde.

En als uitsmijter stelden de rechters vast dat de vrouw slechts een beperkte opleiding had genoten (ze is op haar 15e van school gegaan en heeft altijd in de zorg gewerkt) en geen enkele kennis of ervaring had met zakelijke zekerheidsstellingen.

De consequentie van dit alles ? Het beroep op dwaling van de vrouw werd toegekend en de hypotheekstelling werd vernietigd. De woning mocht dus niet verkocht worden en de bank had achteraf bezien dus een ton (extra) krediet verstrekt zonder enige zekerheid.

Conclusie

Om te voorkomen dat de bijzondere zorgplicht wordt geschonden, moet een financieel adviseur of financiële instelling dus goed opletten met wie zaken worden gedaan. Niet alleen de directe contractspartner moet goed worden ingelicht, maar ook zijn of haar levenspartner moet op de hoogte gebracht worden van de (financiële) hoed en de rand.

Daarbij moet rekening gehouden worden met het opleidingsniveau van de contractspartij én van diens echtgeno(o)t(e). Hoe lager dit is, hoe duidelijker de voorlichting moet zijn. En dat alles moet dan waarschijnlijk ook nog goed gedocumenteerd opgeslagen worden in het adviesdossier zodat aangetoond kan worden dát uitgelegd is hoe de wereld in elkaar steekt en dat banken maar één ding willen: zekerheid.

Wil je hierover wat laten weten, stuur dan een mail.  

Printversie